Σημαντική απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Κύπρου σε υπόθεση σχετικά με την προστασία του Εμπορικού Αντιπροσώπου

Famanet Holdings Limited ν. Refinitiv US LLC κ.ά.

Ανώτατο Δικαστήριο της Κύπρου – Δευτεροβάθμια Δικαιοδοσία Πολιτική Έφεση Αρ. 87/2015 – Απόφαση ημερομηνίας 29 Απριλίου 2025 (Γ.Ν. Γιασεμής, Ε. Εφραίμ, Α. Δαυίδ, Δ/στές – ομόφωνη απόφαση)

Περίληψη

Το Ανώτατο Δικαστήριο, με ομόφωνη απόφασή του, έκανε δεκτή την έφεση της κυπριακής εταιρείας Famanet Holdings Limited και διέταξε την επαναφορά και επανεκδίκαση της αγωγής αρ. 475/2006 του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, με την οποία η εφεσείουσα αξιώνει αποζημιώσεις ύψους €58.992.609 (διαζευκτικά €15.326.157) από εταιρείες του ομίλου Reuters (νυν Refinitiv), σε σχέση με τον τερματισμό Συμφωνίας Διανομής (Distribution Agreement) που κάλυπτε την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία και την Πορτογαλία.

Η πρωτόδικη απόφαση, η οποία είχε απορρίψει την αγωγή χωρίς εξέταση της ουσίας, κατ' επίκληση ρήτρας αλλοδαπής δικαιοδοσίας υπέρ του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Πολιτείας της Νέας Υόρκης και της αρχής του δεδικασμένου, κρίθηκε εσφαλμένη. Η εφεσείουσα εκπροσωπήθηκε από το γραφείο μας.

Το ιστορικό της υπόθεσης

Η εφεσείουσα και η εφεσίβλητη 1 συνήψαν στις 07/03/2002 γραπτή Συμφωνία Διανομής τριετούς διάρκειας, δυνάμει της οποίας η εφεσείουσα ενεργούσε ως διανομέας προϊόντων χρηματοοικονομικής πληροφόρησης, δημιουργώντας και διατηρώντας με δικά της έξοδα δίκτυο συνδρομητών. Η συμφωνία επεκτάθηκε δύο φορές και η συνεργασία συνεχίστηκε και μετά τη λήξη της τελευταίας επέκτασης. Όταν οι διαπραγματεύσεις για εξαγορά της εφεσείουσας δεν απέδωσαν, η εφεσίβλητη 1 τερμάτισε τη συμφωνία, διακόπτοντας την προσφορά των υπηρεσιών της από τις 9.1.2006.

Οι εφεσίβλητες, με προδικαστικές υπερασπίσεις, ισχυρίστηκαν ότι (α) δυνάμει του όρου 15.11 της συμφωνίας, αποκλειστική δικαιοδοσία είχε το Ανώτατο Δικαστήριο της Νέας Υόρκης και (β) η απόρριψη ανταπαίτησης της εφεσείουσας σε διαδικασία ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου δημιούργησε δεδικασμένο δεσμευτικό για το κυπριακό δικαστήριο. Το πρωτόδικο Δικαστήριο αποδέχθηκε τις θέσεις αυτές και απέρριψε την αγωγή, βασιζόμενο κυρίως στην αρχή του δεδικασμένου (Maxana Oil Limited v. Poltava Petroleum Company (2002) 1 Α.Α.Δ. 834).

Η κρίσιμη ενδιάμεση απόφαση της 08/11/2006

Καθοριστικής σημασίας για την έκβαση της έφεσης υπήρξε η ενδιάμεση απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, ημερομηνίας 08/11/2006, υπό άλλη σύνθεση, επί αιτήσεως των εναγομένων για ακύρωση της επίδοσης και για αναστολή ή απόρριψη της αγωγής λόγω της ρήτρας αλλοδαπής δικαιοδοσίας και forum non conveniens.

Το Δικαστήριο τότε διαπίστωσε ότι:

1. Οι εναγόμενοι υπήχθησαν στη δικαιοδοσία των κυπριακών Δικαστηρίων. Μολονότι η καταχώριση της αίτησης χωρίς προηγούμενη άδεια ήταν επιτρεπτή δυνάμει της Δ.16 Κ.9 των τότε Κανονισμών Πολιτικής Δικονομίας, το σημείωμα εμφάνισης υπό διαμαρτυρία έπρεπε να καταχωριστεί ταυτόχρονα με την αίτηση. Η καταχώρισή του τέσσερις μέρες αργότερα είχε ως συνέπεια, κατ' εφαρμογή της Magdon G.J. Ltd v. A.L. Metal Trading Ltd (2001) 1 Α.Α.Δ. 2064, την υπαγωγή των εναγομένων στη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου και την απώλεια του δικαιώματος προώθησης της αίτησης.
2. Ακόμη και ανεξαρτήτως της υπαγωγής, συνέτρεχαν επαρκείς λόγοι μη εφαρμογής της ρήτρας. Το Δικαστήριο, αναγνωρίζοντας τη δεσμευτικότητα των ρητρών αλλοδαπής δικαιοδοσίας και το βάρος που φέρει ο διάδικος που επιδιώκει αποδέσμευση από αυτές (The Eleftheria [1969] 2 All E.R. 641· Phassouri Plantations v. Adriadica di Navigazioni (1983) 1 C.L.R. 949· Amathus Navigation Co Ltd v. Concord Express Liners (1993) 1 Α.Α.Δ. 1030), έκρινε ότι οι ενάγοντες απέσεισαν το βάρος αυτό και ότι δικαιολογείτο η συνέχιση της διαδικασίας στην Κύπρο.
3. Η Οδηγία 86/653/ΕΟΚ περί εμπορικών αντιπροσώπων. Το Δικαστήριο έλαβε υπόψη τη θέση της ενάγουσας ότι εφαρμογής τύγχανε η Οδηγία 86/653/ΕΟΚ, όπως μεταφέρθηκε στην κυπριακή έννομη τάξη με τον περί Ρύθμισης των Σχέσεων Εμπορικού Αντιπροσώπου και Αντιπροσωπευομένου Νόμο του 1992 (Ν.51(Ι)/1992), με αναφορά στη νομολογία του ΔΕΚ (Bellone C-215/97· ιδίως Ingmar G.B. Ltd v. Eaton Leonard Technologies Inc., C-381/98), σύμφωνα με την οποία η προστασία του εμπορικού αντιπροσώπου που δραστηριοποιείται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν παρακάμπτεται μέσω ρήτρας υπέρ δικαίου ή δικαστηρίων τρίτης χώρας. Το ουσιαστικό ερώτημα κατά πόσο η ενάγουσα είχε την ιδιότητα του εμπορικού αντιπροσώπου παραπέμφθηκε στην ακρόαση της ουσίας.

Η έφεση των εναγομένων κατά της ενδιάμεσης αυτής απόφασης (Πολιτική Έφεση 351/2006 — Reuters Telerate L.L.C. v. Famanet Holdings Limited (2009) 1 Α.Α.Δ. 1316) απορρίφθηκε ως μη εφέσιμη κατά την τότε ισχύουσα νομολογία.

Η κρίση του Ανωτάτου Δικαστηρίου

Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο, με την τελική του απόφαση ημερομηνίας 30.1.2015, εσφαλμένα θεώρησε ότι η ενδιάμεση απόφαση δεν είχε κρίνει οριστικά το ζήτημα της δικαιοδοσίας. Αντιθέτως, η παραπομπή των ζητημάτων της Οδηγίας στην ακρόαση της ουσίας επιβεβαίωνε ακριβώς ότι δικαιοδοσία εκδίκασης της αγωγής είχε το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας, παρά την ύπαρξη της ρήτρας αλλοδαπής δικαιοδοσίας.

Καθοριστικό υπήρξε και το δικονομικό στοιχείο: οι εφεσίβλητοι, μετά την απόρριψη της έφεσής τους κατά της ενδιάμεσης απόφασης ως μη εφέσιμης, μπορούσαν, και όφειλαν, να την προσβάλουν μαζί με την τελική απόφαση επί της αγωγής. Παρέλειψαν, ωστόσο, να λάβουν το ένδικο αυτό βήμα στον κατάλληλο χρόνο. Ως εκ τούτου, η ενδιάμεση απόφαση περί δικαιοδοσίας των κυπριακών Δικαστηρίων και μη εφαρμογής της ρήτρας αλλοδαπής δικαιοδοσίας παρέμεινε αλώβητη και δεσμευτική.

Η έφεση έγινε δεκτή, διατάχθηκε η επαναφορά και επανεκδίκαση της αγωγής με προγραμματισμό για ταχεία περάτωσή της, και επιδικάστηκαν έξοδα €7.000 πλέον Φ.Π.Α. υπέρ της εφεσείουσας.

Κύρια νομικά σημεία

1. Υπαγωγή στη δικαιοδοσία λόγω δικονομικού χειρισμού: Η μη ταυτόχρονη καταχώριση σημειώματος εμφάνισης υπό διαμαρτυρία με αίτηση αμφισβήτησης της δικαιοδοσίας συνιστά υπαγωγή του διαδίκου στη δικαιοδοσία των κυπριακών Δικαστηρίων, με αποτέλεσμα την απώλεια του δικαιώματος αμφισβήτησής της.
2. Ρήτρες αλλοδαπής δικαιοδοσίας: Οι ρήτρες αυτές είναι κατ' αρχήν δεσμευτικές, πλην όμως η εφαρμογή τους υπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου· ο διάδικος που επιδιώκει αποδέσμευση φέρει το βάρος τεκμηρίωσης ισχυρών λόγων, το οποίο εν προκειμένω αποσείστηκε.
3. Προστασία εμπορικού αντιπροσώπου (Οδηγία 86/653/ΕΟΚ – Ν.51(Ι)/1992): Κατά τη νομολογία Ingmar του ΔΕΚ, η αναγκαστικού χαρακτήρα προστασία του εμπορικού αντιπροσώπου που δραστηριοποιείται εντός της Ε.Ε. αποτελεί ουσιώδη παράγοντα υπέρ της εκδίκασης της διαφοράς από δικαστήριο κράτους μέλους, έναντι ρήτρας υπέρ δικαστηρίων τρίτης χώρας.
4. Δεσμευτικότητα μη προσβληθείσας ενδιάμεσης απόφασης: Ενδιάμεση απόφαση επί δικαιοδοσίας, η οποία δεν προσβλήθηκε με έφεση μαζί με την τελική απόφαση όταν αυτό κατέστη δυνατό, παραμένει αλώβητη και δεσμεύει· δεν είναι επιτρεπτή η εκ νέου αμφισβήτηση του κριθέντος ζητήματος στο στάδιο της τελικής απόφασης.
5. Όρια της αρχής του δεδικασμένου: Η απόρριψη της αγωγής κατ' επίκληση δεδικασμένου από αλλοδαπή διαδικασία δεν μπορεί να ευσταθήσει όταν το ζήτημα της δικαιοδοσίας των κυπριακών Δικαστηρίων έχει ήδη κριθεί τελεσιδίκως στο πλαίσιο της ίδιας διαδικασίας.

Το παρόν κείμενο συνιστά γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για οποιαδήποτε πληροφορία σε σχέση με την απόφαση ή για εξειδικευμένη καθοδήγηση, παρακαλούμε επικοινωνήστε με το γραφείο μας.