Aπόφαση με ουσιαστική πρακτική αξία για τις διασυνοριακές εμπορικές συνεργασίες, ιδίως τις άτυπες και μακροχρόνιες.

Α/ΦΟΙ Α. ΠΙΤΕΝΗ ΑΒΕΕ ν. Chrikar Trading Company Ltd, Αγωγή Αρ. 4326/2017, Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας, απόφαση ημερ. 14/05/2024

Διανομέας ή εμπορικός αντιπρόσωπος; — Απόδειξη οφειλής δυνάμει χρεωπιστωτικού λογαριασμού — Δικογράφηση παραδεδεγμένου λογαριασμού — Η σημασία της αντεξέτασης και οι συνέπειες της παράλειψής της

Περιγραφή της υπόθεσης

Η Ενάγουσα, ελληνική εταιρεία με αντικείμενο την τυποποίηση, συσκευασία και εξαγωγή τροφίμων, αξίωσε από την Εναγόμενη, κυπριακή εταιρεία χονδρικής πώλησης τροφίμων, το ποσό των €30.589,46 ως χρεωστικό υπόλοιπο λογαριασμού από πωλήσεις προϊόντων επί πιστώσει. Η συνεργασία των διαδίκων, η οποία στηριζόταν σε προφορική συμφωνία, διήρκησε δεκατέσσερα έτη (2003 – 2017): η Ενάγουσα πωλούσε τα προϊόντα της στην Εναγόμενη, η οποία τα μεταπωλούσε στην κυπριακή αγορά σε δικό της πελατολόγιο, καθορίζοντας ελεύθερα τις τιμές και το κέρδος της.

Η συνεργασία διακόπηκε τον Αύγουστο του 2017, όταν η Εναγόμενη γνωστοποίησε στην Ενάγουσα, μετά την υπογραφή της σχετικής συμφωνίας, ότι πωλούσε τις εμπορικές της δραστηριότητες στην Argosy Trading Company Ltd, μέλος μεγάλου κυπριακού ομίλου. Η Ενάγουσα, αφού μετέβη δύο φορές στην Κύπρο για να αξιολογήσει τα νέα δεδομένα, αποφάσισε να μη συνεργαστεί με τη νέα οντότητα. Η Εναγόμενη αρνήθηκε την οφειλή, ισχυριζόμενη ότι κατά τον χρόνο διακοπής της συνεργασίας ουδέν ποσό οφειλόταν, και ήγειρε ανταπαίτηση: προέβαλε ότι υπήρξε αποκλειστικός εμπορικός αντιπρόσωπος της Ενάγουσας, ότι η τελευταία κακόπιστα διέκοψε τη συνεργασία και ότι, λόγω της άρνησής της να συνεργαστεί με την Argosy, ο όμιλος «απέκοψε» από το αντάλλαγμα της πώλησης ποσό €70.000, το οποίο αξίωσε ως ζημιά.

Τα νομικά σημεία της απόφασης

1. Απόδειξη οφειλής δυνάμει χρεωπιστωτικού λογαριασμού. Το Δικαστήριο αποδέχθηκε ως αναντίλεκτη τη μαρτυρία της Ενάγουσας ως προς την ύπαρξη και λειτουργία του χρεωπιστωτικού λογαριασμού, ο οποίος ενημερωνόταν ανελλιπώς με τα τιμολόγια πώλησης και τις πληρωμές, με την Εναγόμενη να μην έχει φέρει ποτέ ένσταση για οποιαδήποτε καταχώρηση ή υπόλοιπο. Η κατάσταση λογαριασμού, σε συνδυασμό με τα απλήρωτα τιμολόγια και τα αντίστοιχα δελτία παράδοσης, θεμελίωσε την αξίωση στο ακέραιο.
2. Παραδεδεγμένος λογαριασμός (account stated) και δικογράφηση. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η επισήμανση του Δικαστηρίου ότι η αξίωση επί παραδεδεγμένου λογαριασμού συνιστά αυτοτελή βάση αγωγής, η οποία πρέπει να δικογραφείται ρητά και με λεπτομέρειες (J.K. Vavlites (Hotels & Leisure) Ltd v. Διαχειριστικής Επιτροπής του Ταμείου Προνοίας Ωρομίσθιου Κυβερνητικού Προσωπικού, Πολ. Έφ. 31/2013, ημερ. 30.1.2019). Διακρίνεται η περίπτωση όπου η κατάσταση λογαριασμού χρησιμοποιείται απλώς ως αποδεικτικό στοιχείο άλλης αιτίας αγωγής, οπότε δεν απαιτείται ειδική δικογράφηση, όπως εν προκειμένω, όπου η απαίτηση αποδείχθηκε πλήρως στη βάση των πωλήσεων και των τιμολογίων.
3. Η κρίσιμη σημασία της αντεξέτασης. Η απόφαση εφαρμόζει με συνέπεια τον κανόνα ότι θέσεις που δεν τέθηκαν στον μάρτυρα κατά την αντεξέτασή του δεν μπορούν να προωθηθούν στο στάδιο των αγορεύσεων (Frederickou Schools Co Ltd v. Acuac Inc. (2002) 1 Α.Α.Δ. 1527, Adidas v. Jonitexo Ltd (1987) 1 C.L.R. 383). Επιχειρήματα της Εναγόμενης, όπως ότι το υπόλοιπο εκ μεταφοράς του λογαριασμού δεν αποδείχθηκε, απορρίφθηκαν ακριβώς διότι ουδέποτε υποβλήθηκαν στον μάρτυρα ώστε να του δοθεί η ευκαιρία να τοποθετηθεί.
4. Διανομέας ή εμπορικός αντιπρόσωπος; Το κεντρικό νομικό ζήτημα της ανταπαίτησης ήταν ο χαρακτηρισμός της σχέσης των διαδίκων. Το Δικαστήριο, με αναφορά στα άρθρα 142, 146 και 147 του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 149, έκρινε ότι δεν στοιχειοθετήθηκε σχέση αντιπροσώπευσης, ούτε ρητή ούτε συναγόμενη από τα περιστατικά: η Εναγόμενη αγόραζε τα προϊόντα επ' ονόματί της, τα μεταπωλούσε σε δικό της πελατολόγιο με δικό της κέρδος και τιμές, και δεν είχε καμία εξουσιοδότηση να δεσμεύει την Ενάγουσα έναντι τρίτων. Το γεγονός και μόνο ότι η Ενάγουσα δεν συνεργαζόταν με άλλη εταιρεία στην Κύπρο δεν αρκεί για να μετατρέψει έναν διανομέα σε αντιπρόσωπο. Συνακόλουθα, οι πρόνοιες των άρθρων 165 και 166 του Κεφ. 149 περί αποζημίωσης για άκαιρη ανάκληση πληρεξουσιότητας και εύλογης προειδοποίησης δεν είχαν πεδίο εφαρμογής.
5. Ελευθερία εμπορικών επιλογών και καλή πίστη. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ουδεμία παράβαση σύμβασης ή κακοπιστία προέκυψε από την άρνηση της Ενάγουσας να συνεργαστεί με την Argosy. Η Εναγόμενη ήταν εκείνη που, χωρίς προηγούμενη διαβούλευση, πώλησε την επιχείρησή της σε τρίτο· εν απουσία ρητής συμβατικής πρόνοιας, η Ενάγουσα δεν υπείχε καμία υποχρέωση να «ακολουθήσει» τον προμηθευόμενό της στο νέο εγχείρημα. Αντιθέτως, η αξιολόγηση των δεδομένων που προηγήθηκε της απόφασής της κρίθηκε δείγμα επαγγελματισμού και καλής πίστης.
6. Απόδειξη ζημιάς. Η ανταπαίτηση για €70.000 κατέρρευσε και ως προς το σκέλος της ζημιάς: το βασικό αποδεικτικό έρεισμα ήταν έγγραφο τρίτου που δεν κατέθεσε στη διαδικασία, το οποίο κρίθηκε απαράδεκτη εξ ακοής μαρτυρία χωρίς επεξήγηση της μη κλήτευσης του συντάκτη του (άρθρο 27(2) του Κεφ. 9), ενώ ο μάρτυρας της Εναγόμενης δεν μπόρεσε να εξηγήσει τον τρόπο υπολογισμού του ποσού. Το Δικαστήριο σημείωσε ότι, ακόμη και αν στοιχειοθετείτο παράβαση, θα επιδικάζονταν μόνο ονομαστικές αποζημιώσεις.

Το αποτέλεσμα

Η απαίτηση επέτυχε στο σύνολό της: εκδόθηκε απόφαση υπέρ της Ενάγουσας για €30.589,46 πλέον νόμιμο τόκο από την καταχώρηση της αγωγής, ενώ η ανταπαίτηση απορρίφθηκε, με τα έξοδα απαίτησης και ανταπαίτησης υπέρ της Ενάγουσας. Την επιτυχούσα Ενάγουσα εκπροσώπησε το γραφείο μας.

Η σημασία της απόφασης

Η απόφαση έχει ουσιαστική πρακτική αξία για τις διασυνοριακές εμπορικές συνεργασίες, ιδίως τις άτυπες και μακροχρόνιες.

Πρώτον, οριοθετεί με σαφήνεια τη διάκριση μεταξύ διανομέα και εμπορικού αντιπροσώπου κατά το κυπριακό δίκαιο. Το κριτήριο δεν είναι η αποκλειστικότητα ή η διάρκεια της συνεργασίας, αλλά το για λογαριασμό τίνος ενεργεί το μέρος: όποιος αγοράζει επ' ονόματί του, μεταπωλεί με δικό του ρίσκο, δικό του πελατολόγιο και δικό του περιθώριο κέρδους, είναι διανομέας, και δεν απολαμβάνει την προστασία των άρθρων 165 – 166 του Κεφ. 149 κατά τη λύση της συνεργασίας. Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική για προμηθευτές και εισαγωγείς που λειτουργούν επί δεκαετίες χωρίς γραπτή συμφωνία.

Δεύτερον, επιβεβαιώνει ότι μακροχρόνια εμπορική συνεργασία δεν γεννά, χωρίς ρητή συμβατική πρόνοια, υποχρέωση του προμηθευτή να συνεχίσει τη συνεργασία με τον διάδοχο ή αγοραστή της επιχείρησης του συνεργάτη του. Η επιλογή αντισυμβαλλομένου παραμένει ελεύθερη εμπορική απόφαση.

Τρίτον, αποτελεί υπόδειγμα της αποδεικτικής βαρύτητας ενός καλά τηρούμενου χρεωπιστωτικού λογαριασμού, συνοδευόμενου από τιμολόγια και δελτία παράδοσης, έναντι γενικών και ατεκμηρίωτων αρνήσεων, και, αντιστρόφως, των συνεπειών της δικονομικής αστοχίας: ισχυρισμοί που δεν δικογραφούνται με σαφήνεια, θέσεις που δεν υποβάλλονται στην αντεξέταση και ζημιές που στηρίζονται σε ανεπεξήγητη εξ ακοής μαρτυρία δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν.

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν συνιστά νομική συμβουλή. Για εξειδικευμένη καθοδήγηση επί παρόμοιων ζητημάτων, επικοινωνήστε με το γραφείο μας.